Wat men lezen wil

Ik doe ook maar even een duit in het zakje

De boekenweek gaat vanavond van start met het Boekenbal, een feestje waar volgens Susan Smit, op twitter gisteren, bijna elke schrijver wel een keer is geweest, maar waar natuurlijk alleen de literaire paradepaardjes en topverkopers voor worden uitgenodigd. Dat weet iedereen behalve La Smith, blijkbaar. Allemaal lekker conformistisch een rebellenpak aan, zei de margeschrijfster mildzuur en quasirancuneus, want dat ben je dan, rancuneus - als je er niet bijhoort en niet wordt uitgenodigd. Ik ben stiekem toch een heel klein beetje benieuwd naar de Jan Cremerwannabees, de Frieda Kahlovriendinnetjes en hun tenues en hun modeshow op de rode loper voor de poorten van Sodom, maar dat mag je niet doorvertellen, dat is ons geheimpje.

Ik moest en zou er ook heen een paar jaar terug-en heen ging ik, dus eigenlijk moet ik niet zo zeuren, maar nu ik toch bezig ben ga ik even door met zeuren. Totaal misplaatst voelde ik me daar, in mijn luipaardjurkje en handtasje waar met moeite een armetierig bosje sleutels, mijn mobiel en een ongebruikte lippenstift in pasten. Met gintonics van 10 euro (het kunnen er ook 5 zijn geweest) in mijn knuistje, te veel voor deze zuinige, provinciaalse nepallochtoon. Ik keek, eerst met grote ogen, later met lodderige ogen, naar de schrijverssoep en wist: dit is niks voor mij. Niet alleen dit hier, dit ‘schrijversfeest', waar zover ik kon zien meer redacteuren, uitgeverijmedewerkers, columnisten, bn-ers en succesvolle kookboekenschrijvers rondliepen dan schrijvers van romans, maar heel zeker wist ik dat niet want lodderige ogen, maar vooral alle zogenaamd bij schrijven horende parafernalia. Presentabel zijn. Act de présence geven. Interviews. Op tv als het even kan. Naar de kapper. Snor scheren. Haren verven. Artikelen schrijven voor geld. Literaire borrels bezoeken. Ingezonden brieven voor de broodnodige publiciteit. Je mag lachen nu, maar ik wil gewoon dat mensen me lezen (mijn boeken, niet mij) en dat ik dan mag schrijven zodat mensen me kúnnen lezen en dat daarmee de kous af is. Ga weg, laat me met rust en lees me.

Laat Eus maar mediacursussen voor schrijvers organiseren en Doutzen Kroes dan uitnodigen om die schrijvers te leren hoe je zo voordelig mogelijk op de foto komt te staan. Ik blijf liever thuis met laptop in huispak met ongeschoren oksels en mijn restingbitchface. Niet dát ik aanvragen krijg voor optredens. Ik word niet eens veel gelezen. Maar áls ik gelezen zou worden en gewild zou zijn..dan. Enz. Ik word er voornamelijk pre-emptief opstandig van merk ik, niet heel erg, maar wel genoeg om er elk jaar een paar woorden aan te wijden blijkbaar.

In de nrc stond gisteren een stuk over hoe ze een computer hadden losgelaten op een flinke stapel boeken om te kijken of- ie de boeken met bestsellerpotentie eruit kon vissen. Ilja Pfeijffer had geen zin om eraan mee te werken omdat ie het experiment een beetje gevaarlijk vond. ‘Je genereert de illusie dat je aan de knoppen kunt draaien, maar elke vorm van een norm creëert een valse zekerheid.’ Ik snap hem wel, maar toch vind ik het een interessant experiment. Want wat pikt zo’n AI er dan uit? Welke buzzwords en welke onderwerpen maken een boek nou onweerstaanbaar voor een grote groep lezers? Het onderzoek staat nog in kinderschoenen, er is alleen op woordniveau en nog niet op volgorde van woorden gekeken, maar de eerste uitkomsten zijn bekend: mannen en geweld zijn dé ingrediënten voor een bestseller.

We wisten al dat autofictie (die navelstaarderij over de eigen glutenintolerantie, inderdaad) in de mode is en volgens de schrijver van het nrc-stuk zijn ‘verhalen die juist niet dicht bij de lezer staan, onwaarschijnlijke elementen bevatten of waarvan het moeite kost om je in de hoofdpersoon te verplaatsen, […] veel minder in trek dan vroeger.’

Mensen lezen vooral voor hun ontspanning, blijkt uit een ander onderzoek, veruit de meeste mensen hebben geen zin in moeilijk gedoe als ze een boek lezen. Ze willen iets dat makkelijk wegleest, verhaal boven stijl, iets dat dichtbij hen staat en dat dan het liefst met een opbeurend plot. En met geweld dus, blijkbaar, fysiek of mentaal. En een mannelijk thema (??), mannelijke hoofdpersoon -of schrijver als we de computer mogen geloven. Een politiechef die met ontbloot bovenlijf hout hakt in een Noors bos? Nadenkend over de serieverkrachter die hij op het spoor is? Een aimabel mens, type ruwe bolster blanke pit? Bloedspannend verhaal maar met een dankbaar einde? Of betekent de voorkeur voor de mannelijke hoofdrol vooral een afwijzing of minder hoge dunk van vrouwelijke auteurs, hoofdpersonen of onderwerpen (wederom: geen idee wat ik me daar dan bij voor moet stellen)?

Als onderzoek interessant, maar wat als uitgeverijen deze algoritmen straks gaan loslaten op de slushpile? (Mannen? Check. Geweld? Check. Autofictie? Check. Dichtbij de lezer staand? Check. Geen onwaarachtigheid? Check. Enz)? Krijgen we dan alleen nog maar Knausgård, true crime en thrillers voorgeschoteld? Boeken met gele banden eromheen waarop staat: 'Waargebeurd!' 'Van tv!' 'Leest lekker weg!' 'Invoelbare roman met ontroerend hoofdpersonage!' (dixit: een willekeurig bekende Nederlander) en 'Herkenbaar!'?

Ik zou zeggen: het wordt weer hoog tijd voor onwaarachtige verhalen met deprimerend plot, verhalen waar je een beetje moeite voor moet doen, je verbazen en vergapen enzo, liefst verhalen met een hoofpersonage dat (mijlenver)van de lezer afstaat. Couperus maar dan niet hertaald, Joyce 2.0, een Grapes of Wrath van de 21e eeuw.

Samenvattend zou je kunnen zeggen dat ik een prinsesje ben met te veel noten op d’r zang, een praatjesmaker eersteklas, want zeg nou zelf: geen zin in het hoepeltjesspringen dat wordt verwacht van een moderne (vrouwelijke?) schrijver, maar dit dan zonder bestseller op d'r naam, zonder enige bekendheid en een bestsellerpotentie van nul komma nul? Tsssk. En dan ook nog lopen afgeven op de huidige trend van autofictie, maar zelf wel debuteren met een boek over..inderdaad, ja en de gemakzuchtige lezer die alleen maar vermaakt wil worden, maar zelf een abonnement op netflix? En als klap op de vuurpijl ook nog eens geen deuk in een pakje boter weten te slaan qua verkoop? Ga eens naar het publiek tóeschrijven, Prazdny. Ga überhaupt eens wat doen.

Maar nee hoor. Mijn volgende boek heeft een vrouwelijk hoofdpersonage en er is geen grammetje geweld in te bespeuren. Vier gram seks max en heel gezellig is het ook al niet.

Ik leer het nooit. En ik wil het ook niet leren.

Dit pareltje is een oudje van vijf jaar geleden en vond ik ergens in de krochten. Van toen ik nog kon schrijven. Ik moest er zo waar om lachen en hopelijk jullie ook.